DÜZYazım ve düzenleme · rehber
Röportaj Nasıl Yapılır? Hazırlıktan Yazıma 6 Aşama
Röportaj, bir kişiyle yapılan ve kamuya aktarılmak üzere kaydedilen planlı görüşmedir. İyi röportaj altı aşamada hazırlanır: kişi ve konu araştırması, soru listesi (açık uçlu, somut, sıralı), kayıt ve yayın izninin alınması, görüşme sırasında dinleme ve takip soruları, deşifre, yazıma dönüştürme.
Yazımda iki biçim vardır: soru-cevap (konuşmanın kendisi haber) ve anlatı (konuşmadan alıntılarla desteklenen metin). Her ikisinde de alıntı kelimesi kelimesine korunur, kısaltmalar işaretlenir.
Mevzuat uyarısı. Bu sayfadaki hukuki bilgiler 3 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre derlenmiştir ve hukuki danışmanlık değildir. Kanun, yönetmelik ve idari uygulamalar değişebilir; işlem yapmadan önce resmî kaynakları (mevzuat.gov.tr, iletisim.gov.tr, bik.gov.tr) kontrol edin ve gerekirse bir hukukçuya danışın. KEYDAL, bu bilgilere dayanılarak yapılan işlemlerden sorumlu tutulamaz.
1. Hazırlık: kişiyi ve konuyu araştırın
Röportajın kalitesi görüşmeden önce belirlenir. Görüşeceğiniz kişinin daha önce ne söylediğini, hangi tartışmaların tarafı olduğunu ve konuyla ilgili temel sayıları öğrenin; eski röportajlarını ve kurumsal açıklamalarını okuyun. Amaç, zaten bilinen şeyleri sormamak ve yanıtların tutarlılığını anında test edebilmektir. Konuyla ilgili belgeler (rapor, karar, bütçe) elinizdeyse görüşmeye getirin; "raporun 12. sayfasında şu yazıyor" diyebilmek görüşmenin tonunu değiştirir. Daha önce yapılmış açıklamaların doğruluğunu doğrulama akışıyla kontrol edin.
2. Soru listesi: tür ve sıra
On ila on beş soru hazırlayın ama hepsini sormayı planlamayın; liste bir harita, görüşme bir yolculuktur. Soru türleri:
- Açık uçlu: "Nasıl karar verdiniz?" Evet/hayır ile kapanmaz.
- Somut: "Kaç kişi etkilenecek?" Sayı ve tarih ister.
- Karşıt görüş: "Muhalefet şunu söylüyor, yanıtınız ne?" Tek taraflılığı önler.
- Takip: "Bunu biraz açar mısınız?" Önceden yazılmaz, dinleyerek üretilir.
- Kapanış: "Sormadığım ama söylemek istediğiniz bir şey var mı?" Çoğu zaman en iyi alıntı buradan çıkar.
Sıra: kolay ve bağlam kuran sorularla başlayın, zor ve çatışmalı soruları ortaya ya da sona bırakın; en başta sorulan sert soru görüşmeyi kapatabilir. Çift soru sormayın ("Ne zaman ve neden?"); muhatap kolay olanı yanıtlar.
3. Kayıt ve izin
Görüşmeyi kaydetmek için muhatabın açık onayını alın ve onayı kaydın başında sesli olarak tekrar ettirin: "Bu görüşmeyi kaydediyorum ve yayımlayacağım, uygun mu?" Türkiye'de kişiler arası konuşmanın tarafı olmayan birinin kaydı suç oluşturabilir (TCK m.133); tarafı olduğunuz görüşmeyi kaydetmek için ise açık izin hem etik hem pratik güvencedir. Üç kavramı görüşmeden önce netleştirin: kayıtta (her şey yayımlanabilir), arka plan (bilgi kullanılabilir, isim verilmez), kayıt dışı (hiçbir şey yayımlanmaz). Bu kuralı muhatap tek taraflı ve sonradan değiştiremez; görüşme başında anlaşılan geçerlidir. Telefonu uçak moduna alın, iki cihazla kaydedin (telefon + ses kayıt cihazı), pil ve depolama alanını kontrol edin.
5237 sayılı TCK m.133 kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınmasını, m.134 özel hayatın gizliliğini ihlali düzenler. Röportajda kişisel veri (sağlık, ceza mahkûmiyeti gibi özel nitelikli veriler dahil) işleniyorsa 6698 sayılı KVKK'nın gazetecilik istisnası (m.28/1-c) yalnızca ifade özgürlüğü kapsamındaki işlemeleri kapsar; röportajın yayım dışı kullanımına dikkat edin.
4. Görüşme: dinleyin, takip edin
En sık yapılan hata, muhatap konuşurken bir sonraki soruyu düşünmektir. Dinleyin; yanıtın içindeki yeni bilgi, çelişki ya da duygu, listenizdeki sorudan daha değerlidir. Sessizliğe tahammül edin: üç saniyelik bir boşluk çoğu zaman muhatabın asıl söyleyeceğini söylemesini sağlar. Sayı ya da iddia duyduğunuzda kaynağını sorun ("Bu rakam nereden?"). Söylenenleri kendi kelimelerinizle özetleyip onaylatın ("Yani diyorsunuz ki…"); bu hem anlama hem alıntı doğruluğu için işe yarar. Not defterine saat damgası düşün (ör. 14:32 bütçe rakamı); deşifrede aranan yeri bulmak kolaylaşır.
5. Deşifre
Kaydı yazıya dökmek görüşmenin iki ile dört katı zaman alır. Transkripsiyon araçları bu süreyi kısaltır, ama otomatik metin mutlaka kayıtla karşılaştırılır; özel adlar, sayılar ve olumsuzluk ekleri ("değil") en çok hata yapılan yerlerdir. Yayımlanacak her alıntıyı kayıtta yeniden dinleyin. Deşifre dosyasını ve ses kaydını, yayından sonra gelebilecek itirazlara karşı saklayın; 5187 sayılı Kanun'un iki yıl saklama yükümlülüğü yayımlanan içerik içindir, ham kayıt için kurum politikanızı belirleyin.
6. Yazım: soru-cevap mı, anlatı mı?
| Biçim | Ne zaman | Kurallar |
|---|---|---|
| Soru-cevap | Konuşmanın kendisi haberse; kişi tanınıyorsa; sözün tam hâli önemliyse | Sorular kısaltılabilir; yanıtlar kelimesi kelimesine; atlanan bölümler (…) ile; giriş paragrafı kişiyi ve bağlamı tanıtır |
| Anlatı (portre, haber röportajı) | Konu kişiden büyükse; birden fazla görüşme varsa; sahne ve gözlem önemliyse | Alıntılar metne yedirilir; her alıntı tırnak içinde ve sahipli; gözlem ile yorum ayrılır |
| Haber içinde alıntı | Röportaj bir haberin kaynağıysa | En güçlü 2–3 alıntı; kalanı dolaylı anlatım; ters piramit korunur |
Her biçimde ortak kurallar: alıntı kelimesi kelimesine korunur; dil sürçmeleri ve "şey, yani" gibi dolgular temizlenebilir, anlam değiştirilemez; kısaltma üç noktayla gösterilir; muhatabın söylemediği bir şey tırnak içine alınmaz. Yayından önce alıntıları muhatapla "teyit için" paylaşmak isteğe bağlıdır ve yayın politikasıyla belirlenir; paylaşılırsa muhatap yalnızca olgusal hataları düzeltebilir, söylediğini geri alamaz.
Yayın öncesi kontrol
- Kayıt izni kayıtta mı? Kayıt dışı denen bölüm metinde yok mu?
- Her alıntı kayıtla karşılaştırıldı mı; sayılar ve özel adlar doğru mu?
- Muhatabın unvanı ve adı tam ve güncel mi?
- Karşıt tarafın görüşü alındı mı ya da alınamadığı yazıldı mı?
- Başlık, alıntıdan yapıldıysa konuşanın adı başlıkta ya da spotta var mı? (bkz. başlık kuralları)
- Özel hayata ilişkin, kamu yararı taşımayan bilgi metinden çıkarıldı mı?
Telefon ve görüntülü röportaj
Uzaktan görüşmede aynı kurallar geçerlidir; iki ek: kaydı görüşmenin başında sesli onaylatın ve bağlantı koptuğunda devam edebilmek için ikinci bir kanal (telefon numarası) hazır tutun. Görüntülü görüşmede ekran kaydı yerine platformun kendi kayıt özelliği daha güvenilirdir; kaydın nerede saklandığını (bulut mu, cihaz mı) bilin. Yazılı (e-posta) röportajda yanıtların muhatabın kendisine ait olduğunu teyit edin ve metinde "yazılı olarak yanıtladı" diye belirtin; yazılı yanıt sözlü kadar kendiliğinden değildir ve okur bunu bilmelidir.
Kaynaklar
- Türkiye Gazeteciler Cemiyeti — Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi — kaynak gizliliği, alıntı
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.133–134
- 6698 sayılı KVKK m.28 — istisnalar
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.