DOĞDoğrulama · rehber
Wayback Machine Nedir? Silinen Haberi Arşivden Bulma
Wayback Machine, Internet Archive'ın (archive.org) 1996'dan bu yana web sayfalarının kopyalarını sakladığı ücretsiz arşividir; Ekim 2025 itibarıyla 1 trilyondan fazla sayfa barındırır. Silinen bir haberi bulmak için web.archive.org'a adresi yazın, takvimde kaydın alındığı güne tıklayın.
Kısayol: adres çubuğuna web.archive.org/web/*/haber-adresi yazmak tüm kayıtları, web.archive.org/save/haber-adresi ise o anki hâlin yeni bir kopyasını alır.
Mevzuat uyarısı. Bu sayfadaki hukuki bilgiler 3 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre derlenmiştir ve hukuki danışmanlık değildir. Kanun, yönetmelik ve idari uygulamalar değişebilir; işlem yapmadan önce resmî kaynakları (mevzuat.gov.tr, iletisim.gov.tr, bik.gov.tr) kontrol edin ve gerekirse bir hukukçuya danışın. KEYDAL, bu bilgilere dayanılarak yapılan işlemlerden sorumlu tutulamaz.
Wayback Machine nedir?
Internet Archive, San Francisco merkezli kâr amacı gütmeyen bir dijital kütüphanedir; Wayback Machine onun web arşivi hizmetidir. Tarayıcı robotları web'i düzenli olarak gezer ve sayfaların o anki hâlini tarih damgasıyla saklar. Kullanıcılar da istedikleri sayfayı anında arşivletebilir. Arşiv, Ekim 2025'te 1 trilyon sayfa eşiğini geçti. Gazeteci için anlamı şudur: silinen bir açıklama, değiştirilen bir haber başlığı ya da kapatılan bir site çoğu zaman burada bir kopyasıyla durur.
Şubat 2024'te Google'ın arama sonuçlarındaki "önbellek" bağlantısını kaldırmasının ardından, Eylül 2024'te Google ile Internet Archive arasında yapılan iş birliğiyle arama sonuçlarındaki Bu sonuç hakkında → Bu sayfa hakkında daha fazla menüsüne Wayback Machine bağlantısı eklendi. Yani eski sürüme arama sonucundan da gidebilirsiniz.
Silinen haberi arşivden bulma: adım adım
Tam adresi bulun
Silinen haberin adresini sosyal medya paylaşımından, başka bir haberdeki bağlantıdan ya da arama sonucundan kopyalayın. Adresi tam bilmiyorsanız site adresinin sonuna
/*ekleyip arşivlenmiş tüm adresleri listeleyebilir, listeyi kelimeyle filtreleyebilirsiniz:web.archive.org/web/*/ornek.com/*.Takvimi okuyun
Adresi girince yıl şeridi ve takvim gelir. Yıl şeridindeki çubuklar o yıl kaç kayıt alındığını, takvimdeki mavi daireler kaydın alındığı günleri gösterir; yeşil daire yönlendirme, turuncu daire hata yanıtı demektir. Daireye tıklayınca o güne ait saatler listelenir.
Doğru sürümü seçin
Haberin değiştirildiğini düşünüyorsanız değişiklikten önceki en yakın kaydı ve sonrasındaki ilk kaydı açın. Üstteki araç çubuğunda Changes (Değişiklikler) aracı iki sürümü yan yana getirir ve farkları renklendirir.
Kaydı belgeleyin
Arşiv kopyasının adresi kalıcıdır ve tarih damgasını içerir:
web.archive.org/web/20250312083015/https://ornek.com/haber. Bu adresi haberinizde kaynak olarak verin ve ekran görüntüsünü saklayın. Arşiv adresi, silinen içeriği anlatan bir haberde "kaynak silindi" cümlesinin kanıtıdır.Kayıt yoksa alternatiflere bakın
archive.today (archive.ph) ikinci bir arşivdir; özellikle sosyal medya gönderileri ve Wayback'in alamadığı sayfalar için kullanılır. Haber bir ajans haberiyse ajansın kendi arşivi ya da haberi alıntılayan diğer siteler metni koruyor olabilir. Arama motorlarında haberin bir cümlesini tırnak içinde aratın.
Save Page Now: kanıt almak
Bir sayfanın bugünkü hâlini arşivlemek için web.archive.org ana sayfasındaki Save Page Now kutusuna adresi yazın ya da doğrudan web.archive.org/save/ADRES adresine gidin. Kayıt genellikle bir dakika içinde alınır ve kalıcı adresi size gösterilir. Giriş yaptıysanız üç ek seçenek açılır: sayfadaki dış bağlantıları da kaydetme (outlinks), ekran görüntüsü alma ve kaydı kendi hesabınızda listeleme. Haber odasında kural şudur: alıntıladığınız her açıklama, belge ve rakip haber yayından önce arşivlenir. Bu alışkanlık doğrulama akışının yedinci adımıdır.
Tarayıcı eklentisi (Chrome, Firefox, Safari, Edge) ziyaret ettiğiniz sayfada "Save Page Now" düğmesi sunar ve kırık bağlantıya denk geldiğinizde arşiv kopyasını otomatik önerir.
Wayback Machine'in diğer araçları
| Araç | Ne yapar | Gazetecilikte kullanımı |
|---|---|---|
| Changes | İki kaydı karşılaştırır, farkları işaretler | Başlık ya da açıklama metni sessizce değiştirildi mi |
| URLs | Bir sitenin arşivlenmiş tüm adreslerini listeler ve filtreler | Silinen haberin adresini hatırlamadan bulma |
| Summary | Site için yıllara göre kayıt sayısı ve içerik türü | Site ne zaman kuruldu, ne zaman öldü |
| Site Map | Sitenin yapısını yıllara göre halka grafikle gösterir | Kurumsal sitelerde kaldırılan bölümleri görme |
| Collections | Konu bazlı arşiv koleksiyonları | Seçim dönemleri, afetler gibi büyük olayların toplu arşivi |
Sınırlar: Wayback neyi bulamaz?
- Kayıt alınmamış sayfalar. Robot her sayfayı her gün gezmez; küçük yerel sitelerde aylarca boşluk olabilir. "Arşivde yok" ile "hiç yayımlanmadı" aynı şey değildir.
- Sahibin kaldırma talebi. Site sahipleri kayıtların kaldırılmasını isteyebilir; bu durumda adres "excluded" uyarısı verir. Kaldırılmış olması da haberde yazılabilecek bir bilgidir.
- Dinamik içerik. Giriş gerektiren sayfalar, ödeme duvarı arkası, sonradan yüklenen yorumlar ve bazı videolar eksik kalır.
- Sosyal medya. X, Instagram ve Facebook gönderileri çoğu zaman tam alınamaz; archive.today burada daha başarılıdır.
- Kesintiler. Ekim 2024'te Internet Archive bir siber saldırı ve veri ihlali nedeniyle günlerce çevrim dışı kaldı. Tek arşive bağımlı kalmayın; önemli kanıtların ekran görüntüsünü ve PDF'ini kendi sisteminizde de saklayın.
Türkiye'de bir haber 5651 sayılı Kanun kapsamında erişim engeli ya da içerik çıkarma kararıyla kaldırılmış olabilir. Bu durumda arşiv kopyasını haberinizde kullanmadan önce kararın kapsamını kontrol edin; kaldırılan içeriği yeniden yayımlamak aynı kararın konusu olabilir. 5187 sayılı Basın Kanunu'na göre internet haber siteleri yayımladıkları içeriği iki yıl saklamakla yükümlüdür; kendi arşivinizi düzenli yedeklemek bu yükümlülüğün gereğidir.
Kendi sitenizin arşivi
Wayback Machine yalnızca başkalarının sitesini incelemek için değildir. Yayın sistemi değiştirirken eski adreslerinizi listelemek, kaybolan görselleri bulmak ya da bir yıl önceki ana sayfanızı görmek için kendi alan adınızı aratın. Taşınma öncesi tüm adreslerinizi URLs aracıyla dışa aktarmak, 301 yönlendirme tablosunun ham malzemesidir; bu konu yayın sistemi seçerken sorulacak 10 soru arasında yer alır. Bir fotoğrafın ilk nerede yayımlandığını bulmak içinse arşiv yerine ters görsel arama kullanılır.
Arşiv kopyasını haberde nasıl gösterirsiniz?
Silinen bir içeriği haberleştirirken üç şeyi birlikte verin: içeriğin özgün adresi, arşiv kopyasının tarih damgalı adresi ve kaydın alındığı saat. Örnek cümle: "Açıklama kurumun sitesinden 3 Ekim sabahı kaldırıldı; 2 Ekim 21.14'te alınan arşiv kopyasına şu adresten ulaşılabilir." Bağlantı metni olarak "arşiv kopyası" ifadesini kullanın, ham adresi değil. Ekran görüntüsünü habere görsel olarak koyacaksanız tarayıcı adres çubuğu ve Wayback araç çubuğu görünür olsun; kırpılmış ekran görüntüsü kanıt değeri taşımaz. Kurumun silme gerekçesini sormayı unutmayın; yanıt vermezse bunu da yazın.
Sık sorulan sorular
- Wayback Machine ücretsiz mi?
- Evet. Internet Archive bağışlarla çalışan kâr amacı gütmeyen bir kuruluştur; arama, görüntüleme ve Save Page Now ücretsizdir. Hesap açmak isteğe bağlıdır ve yalnızca ek seçenekler (dış bağlantıları kaydetme, ekran görüntüsü, kayıt listesi) için gerekir.
- Bir sayfanın arşivlenmesini engelleyebilir miyim?
- Site sahipleri Internet Archive'a yazarak kayıtların kaldırılmasını isteyebilir. Geçmişte robots.txt'deki engeller de dikkate alınıyordu; bugün esas yol doğrudan talep göndermektir.
- Türkçe sayfalar düzgün görünür mü?
- Genellikle evet. Sorun çıkarsa adresin başındaki tarih damgasının sonuna
id_ekleyerek (/web/20250312083015id_/) sayfanın Wayback araç çubuğu olmadan ham hâlini görebilirsiniz. - Arşiv kopyası mahkemede delil olur mu?
- Bu sitenin kapsamı dışındadır; arşiv kopyaları birçok ülkede delil olarak değerlendirilmiştir, ancak Türkiye'deki uygulama için avukatınıza danışın. Gazetecilik açısından kopya, iddiayı belgelendirmenin standart yoludur.
Kaynaklar
- Internet Archive Blog — 1 trilyon sayfa (Ekim 2025)
- Internet Archive Yardım — Save Pages in the Wayback Machine
- Search Engine Land — Google Search adds Wayback Machine links (Eylül 2024)
- Wikipedia — Wayback Machine — tarihçe, Ekim 2024 kesintisi
- 5651 sayılı Kanun ve 5187 sayılı Basın Kanunu — erişim engeli; iki yıl saklama yükümlülüğü
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.