DÜZYazım ve düzenleme · rehber
Haber Yazma Teknikleri: 12 Teknik, Kötü/İyi Örnekler ve Alıştırma
Haber yazma teknikleri, haberin yapısını (5N1K, ters piramit) kurduktan sonra cümle ve paragraf düzeyinde uygulanan on iki alışkanlıktır: sonuçla başlamak, bir cümleye bir bilgi koymak, etken çatı kullanmak, sıfat yerine sayı yazmak, her sayıya kaynak ve her alıntıya sahip göstermek, göreli zamandan kaçınmak, kısaltmayı açmak, paragrafa tek fikir sığdırmak, yargı fiillerinden kaçınmak, rakamı okura çevirmek, arka planı sona bırakmak ve son okumayı sesli yapmak.
Aşağıda her teknik bir kötü/iyi örnek çiftiyle gösterilir; sayfanın sonunda kendi metninizle çalışacağınız bir alıştırma vardır. Örnekler kurgusaldır.
Mevzuat uyarısı. Bu sayfadaki hukuki bilgiler 3 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre derlenmiştir ve hukuki danışmanlık değildir. Kanun, yönetmelik ve idari uygulamalar değişebilir; işlem yapmadan önce resmî kaynakları (mevzuat.gov.tr, iletisim.gov.tr, bik.gov.tr) kontrol edin ve gerekirse bir hukukçuya danışın. KEYDAL, bu bilgilere dayanılarak yapılan işlemlerden sorumlu tutulamaz.
Yapı ile teknik arasındaki fark
Haber nasıl yazılır rehberi haberin iskeletini anlatır: hangi bilgi nereye gelir, giriş neyi taşır, spot ne yapar. Bu sayfa ise cümlenin içine bakar. İskelet doğru kurulmuş bir haber, kötü cümlelerle yine okunmaz hâle gelir; tersi de doğrudur, parlak cümlelerle yazılmış ama girişi geç gelen haber okuru kaybeder. İkisi birlikte çalışır. Aşağıdaki on iki teknik, deneyimli editörlerin bir muhabir metnini düzeltirken en sık dokunduğu yerlerden derlendi; her birinde önce ne yapılacağı, sonra kötü ve iyi örnek, sonra da farkın nedeni var.
Bütün örneklerdeki kurum, kişi ve rakamlar uydurmadır; yalnızca cümle yapısını göstermek için yazıldı. "Örnek Belediyesi", "Ayşe Örnek" gibi adlar gerçek bir kişi ya da kurumu işaret etmez.
12 haber yazma tekniği
Sonuçla başlayın, süreçle değil
Okur ne olduğunu bilmek ister; toplantının saat kaçta başladığını değil. İlk cümle olayın sonucunu söyler, nasıl olduğunu sonraki cümleler anlatır.
KÖTÜÖrnek Belediye Meclisi dün saat 14.00'te toplanarak gündemdeki 12 maddeyi uzun uzun tartıştı ve sonunda su tarifesini görüştü.
İYİÖrnek Belediyesi suya yüzde 20 zam yaptı; yeni tarife 1 Kasım'da başlıyor.
İyi örnek ilk sekiz kelimede ne, kim ve ne kadar sorularını kapatıyor; toplantı saati haber değil, ayrıntı.
Bir cümle, bir bilgi
Uzun cümle okuru yormaz, kaybeder. Her cümleye tek bir bilgi koyun; ikinci bilgi yeni cümleyi hak eder. Ortalama 15–20 kelime iyi bir ölçüdür.
KÖTÜValilik, dün akşam saatlerinde kentin kuzeyinde etkili olan ve bazı mahallelerde su baskınlarına yol açan sağanak nedeniyle okulların bugün tatil edildiğini, ulaşımın ise kısmen normale döndüğünü açıkladı.
İYİValilik, sağanak nedeniyle okulları bugün tatil etti. Dün akşam kentin kuzeyinde bazı mahalleleri su bastı. Ulaşım kısmen normale döndü.
Aynı bilgi üç kısa cümlede; okur her cümlede bir şey öğreniyor ve hiçbir yan cümlede kaybolmuyor.
Etken çatı kullanın
Edilgen cümle özneyi gizler: "karar alındı" ama kim aldı? Haberde sorumlu bellidir ve cümlenin başında durur.
KÖTÜToplu taşıma ücretlerine zam yapılması kararlaştırıldı.
İYİBelediye meclisi toplu taşıma ücretlerine zam yaptı.
Etken cümle hem kısadır hem sorumluyu adıyla söyler; edilgen çatı yalnızca özne gerçekten bilinmiyorsa kullanılır.
Sıfatı atın, sayıyı koyun
"Büyük", "korkunç", "tarihî" yargıdır; okur yargıyı kendisi verir. Yargının yerine ölçülebilir bilgi koyun.
KÖTÜKentte korkunç bir trafik kazası yaşandı, çok sayıda kişi yaralandı.
İYİÇevre yolunda iki otomobil çarpıştı; 112 Acil'e göre 4 kişi yaralandı.
"Korkunç" ve "çok sayıda" bilgi vermez; yer, araç sayısı, yaralı sayısı ve kaynağı verir.
Her sayıya kaynak, her alıntıya sahip
Kaynaksız sayı iddia, sahipsiz alıntı dedikodudur. Kaynak cümlenin içinde, alıntının sahibi tırnaktan hemen önce ya da sonra yer alır.
KÖTÜKentte işsizlik yüzde 15'e çıktı. "Bu gidişat sürdürülemez" dendi.
İYİTÜİK'in bölgesel verilerine göre ilde işsizlik yüzde 15'e çıktı. Ticaret Odası Başkanı Ayşe Örnek, "Bu gidişat sürdürülemez" dedi.
Okur sayının nereden geldiğini ve sözü kimin söylediğini görür; haber doğrulanabilir hâle gelir.
Göreli zamandan kaçının
"Bugün", "dün", "az önce" yarın anlamsızlaşır. Haber arşivde yıllarca yaşar; gün adı ya da tarih yazın.
KÖTÜBakan bugün açıkladı: destek ödemeleri yarın başlıyor.
İYİBakan 2 Ekim Perşembe günü açıkladı: destek ödemeleri 3 Ekim Cuma başlıyor.
Üç yıl sonra okuyan biri de hangi günden söz edildiğini anlar; arama motoru da tarihi doğru eşleştirir.
Kısaltmayı ilk geçtiği yerde açın
Haber odası için günlük olan kısaltma okur için şifre olabilir. İlk kullanımda açılım, sonrasında kısaltma.
KÖTÜBİK, yeni yönetmelikle İHS'lere ilan şartı getirdi.
İYİBasın İlan Kurumu (BİK), yeni yönetmelikle internet haber sitelerine resmî ilan şartı getirdi.
Bir kez açınca metnin geri kalanında kısaltma rahatça kullanılır; okur ikinci paragrafta ne demek olduğunu aramaz.
Tek paragrafta tek fikir
Paragraf, bir fikrin kutusudur. Zam oranı ile muhalefetin tepkisi aynı paragrafa girerse okur iki şeyi birden takip etmek zorunda kalır.
KÖTÜZam oranı yüzde 20 olarak belirlendi, muhalefet grubu karara tepki gösterdi ve belediye başkanı maliyet artışını gerekçe gösterirken yeni tarife 1 Kasım'da başlayacak.
İYİZam oranı yüzde 20 olarak belirlendi; yeni tarife 1 Kasım'da başlayacak.
Muhalefet grubu karara tepki gösterdi. Belediye Başkanı ise maliyet artışını gerekçe gösterdi.İlk paragraf kararı, ikincisi tarafların tutumunu anlatıyor; okur gözüyle metni tarayabilir.
Yargı fiillerinden kaçının
"İtiraf etti", "iddia etti", "savundu" cümleye tutum katar. Yansız fiiller: söyledi, belirtti, açıkladı, ifade etti.
KÖTÜBaşkan, zammın kaçınılmaz olduğunu savundu; muhalefet ise rakamların şişirildiğini iddia etti.
İYİBaşkan zammın kaçınılmaz olduğunu söyledi; muhalefet rakamların şişirildiğini belirtti.
İki tarafa da aynı fiil ağırlığı; okur kimin haklı olduğuna kendisi karar verir.
Rakamı okura çevirin
Büyük sayı tek başına anlam taşımaz. Karşılaştırma, oran ya da kişi başına değer ekleyin; ama kaynağınızın verdiği ham sayıyı da koruyun.
KÖTÜBelediyenin 2027 bütçesi 4 milyar 800 milyon lira olarak kabul edildi.
İYİBelediyenin 2027 bütçesi 4,8 milyar lira; bu, geçen yılki bütçeden yüzde 35 fazla ve kişi başına yaklaşık 9 bin liraya denk geliyor.
Okur büyüklüğü iki referansla kavrar: geçen yıl ve kişi başı. Hesabı nasıl yaptığınızı metinde ya da notta gösterin.
Arka planı sona, bağlantıyı yerine koyun
Olayın geçmişi önemlidir ama girişte değil. Arka plan son paragraflara; önceki haberlere bağlantı ilgili cümlenin içine.
KÖTÜGeçen yıl da benzer bir tartışma yaşanmış, meclis o zaman zammı reddetmişti. Bu yıl ise... (haber böyle başlıyor)
İYİ(Haber kararla başlar; son paragraf:) Meclis geçen yıl Mart ayında önerilen yüzde 10'luk zammı reddetmişti; o oturumun haberi (bağlantı).
Ters piramit korunur; yeni okur olayı, eski okur bağlantıyı bulur.
Son okumayı sesli yapın
Yazdığınızı sesli okuyun: nefesiniz yetmiyorsa cümle uzun, takılıyorsanız sözcük yanlış, sıkılıyorsanız paragraf gereksizdir. Sonra yazım denetimi ve TDK kontrolü.
KÖTÜBelediye başkanı, kendisine yöneltilen eleştirilere ilişkin olarak yaptığı açıklamada, konunun aslında çok daha farklı boyutları olduğunu ve bunların da dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
İYİBelediye Başkanı eleştirilere yanıt verdi: "Konunun başka boyutları var; onlar da dikkate alınmalı."
Sesli okunduğunda ilk cümle 30 kelimelik tek nefestir; ikincisi aynı bilgiyi 12 kelimede ve kaynağın kendi sözüyle verir.
Alıştırma: kendi metninizle 15 dakika
Yazdığınız ya da sitenizde yayımlanmış bir haberi alın ve şu altı adımı sırayla uygulayın. Her adım bir tekniğe karşılık gelir; adımın yanındaki numara yukarıdaki listeyi gösterir.
- İlk cümleyi tek başına okuyun (1, 2). Olayın sonucunu söylüyor mu? 25 kelimeden uzunsa ikiye bölün.
- Edilgen fiilleri işaretleyin (3). "-ıldı, -ildi, -nıldı" ile biten her fiilin öznesini bulun ve cümlenin başına taşıyın; özne bilinmiyorsa cümleyi "kim" sorusuyla yeniden kurun.
- Sıfat ve zarfları silin (4). Silince anlam değişmiyorsa gereksizdi; değişiyorsa yerine sayı, ölçü ya da kaynağın kendi ifadesini koyun.
- Her sayının yanına kaynağı, her tırnağın yanına konuşanı yazın (5). Kaynak bulamadığınız sayıyı haberden çıkarın.
- Zaman ifadelerini tarihe çevirin, kısaltmaları açın (6, 7). "Bugün" ve "dün" kelimelerini arayın.
- Sesli okuyun (12). Takıldığınız yeri işaretleyin; genellikle 8, 9 ya da 10 numaralı tekniklerden birinin ihlalidir.
Sonunda metnin kelime sayısı çoğu zaman yüzde 20–30 azalır ve hiçbir bilgi kaybolmaz. Bu alıştırmayı haftada bir, farklı bir muhabirin metniyle ekipçe yapmak haber odasının ortak dilini kurar.
Tek bakışta kontrol listesi
- İlk cümle sonucu söylüyor, 25 kelimeyi aşmıyor.
- Edilgen fiil yok ya da özne gerçekten bilinmiyor.
- Yargı sıfatı ve yargı fiili yok; "söyledi / belirtti / açıkladı".
- Her sayı kaynaklı, her alıntı sahipli.
- Tarih ve gün adı yazılı; kısaltmalar ilk geçtiği yerde açık.
- Her paragrafta tek fikir; arka plan en sonda.
- Büyük sayılar karşılaştırmayla okura çevrilmiş.
- Metin sesli okundu, yazım denetiminden geçti.
Başlık ve spot için haber başlığı nasıl yazılır rehberine, iddiaların kontrolü için haber doğrulama rehberine geçin. Yazım ve düzenleme araçları araç dizininde.
Kaynaklar
- TDK Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu
- AP — Statement of News Values and Principles — alıntı ve kaynak ilkeleri
- Reuters — Standards and Values
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.