DÜZYazım ve düzenleme · rehber
Spot Nasıl Yazılır? Haber Spotu İçin 7 Kural ve Örnekler
Spot, haber başlığının hemen altındaki 1–3 cümlelik özettir: başlığın "ne oldu" dediğini kim, ne zaman, ne kadar bilgileriyle açar, girişi tekrar etmez. Web'de spot aynı zamanda arama sonucundaki açıklama metni ve sosyal paylaşım özeti olarak kullanıldığı için 150–200 karakteri aşmaması iyidir.
İyi spotun testi basittir: başlık ve spot birlikte okununca haberin özü anlaşılıyor, ama metnin ilk cümlesi yine yeni bir şey söylüyor olmalıdır.
Spot nedir, ne değildir?
Basılı gazetede spot, başlığın altında daha küçük puntoyla dizilen özet paragraftır; bazı yayınlarda "üst spot" ve "alt spot" olarak ikiye ayrılır. Haber sitelerinde aynı metin başlığın altında, görselin üstünde ya da altında gösterilir ve çoğu yayın sisteminde ayrı bir alandır. Spot başlığın tekrarı değildir: başlık "Meclis toplu taşımaya yüzde 15 zam yaptı" diyorsa spot aynı cümleyi uzatmaz, eksik soruları kapatır: kaç oyla, ne zaman yürürlüğe giriyor, kimi etkiliyor.
Spot giriş paragrafı da değildir. Giriş, haber metninin parçasıdır ve metin başka bir yerde yayımlandığında (ajans servisi, RSS, Google Haberler) spot olmadan da anlaşılmalıdır. Bu yüzden spot ile giriş aynı cümle olmamalı; aksi hâlde okur aynı bilgiyi arka arkaya iki kez okur ve metne güvenini yitirir.
Spot yazmanın 7 kuralı
Başlığın bıraktığı boşluğu doldurun
Başlığı yazdıktan sonra 5N1K'dan hangi soruların açıkta kaldığına bakın. Başlık genellikle ne ve kim'i söyler; spot ne zaman, ne kadar ve nerede'yi ekler. "Nasıl" ve "neden" metne kalır.
1–3 cümle, 150–200 karakter
Tek cümle çoğu zaman yeterlidir; üçten fazla cümle spotu ikinci bir giriş yapar. Karakter sınırı keyfî değildir: Google arama sonucunda açıklama metni yaklaşık 155–160 karakterde kesilir, sosyal paylaşım kartları da benzer uzunlukta gösterir.
Sayıyı ve tarihi spota koyun
Başlıkta yer bulamayan ikinci sayı (oy oranı, eski ve yeni ücret) ve yürürlük tarihi spotun malzemesidir. "1 Kasım'da başlayacak", "18'e karşı 23 oyla".
Kaynağı belirtin
Başlıkta kaynak göstermek yer alır; spotta "Belediye meclisi kararına göre", "Valilik açıklamasında" gibi kısa bir kaynak ifadesi hem güven verir hem metne köprü kurar.
Yargı ve sıfat yok
Spot da haber metnidir; "şok", "tarihî", "skandal" gibi kelimeler spota da girmez. Okurun ilgisini çekecek olan bilgi, abartı değil.
Girişle çakıştırmayın
Spotu yazdıktan sonra metnin ilk cümlesini okuyun; aynı cümleyse birini değiştirin. İyi uygulama: spot sonucu ve kapsamı söyler, giriş olayı anlatmaya başlar.
Tek başına okunabilir olsun
Spot, RSS okuyucuda, push bildiriminde ve sosyal kartta başlık olmadan da gösterilebilir. "Bu karar" ya da "söz konusu zam" gibi başlığa gönderme yapan ifadeler yerine konuyu adıyla yazın.
Kötü ve iyi spot örnekleri
Kurum, kişi ve rakamlar uydurmadır; yalnızca yapıyı gösterir.
Başlık: Örnek Belediyesi toplu taşımaya yüzde 15 zam yaptı
Örnek Belediyesi toplu taşıma ücretlerine yüzde 15 zam yaptı. Bu karar vatandaşları zor durumda bırakacak.
Belediye meclisi yeni tarifeyi 18'e karşı 23 oyla kabul etti; tam bilet 20 liradan 23 liraya çıkıyor, tarife 1 Kasım'da başlıyor.
Kötü spot başlığı tekrar edip yargı ekliyor; iyi spot oy sayısı, eski-yeni ücret ve tarih gibi başlıkta olmayan bilgileri veriyor. 142 karakter.
Başlık: Valilik sağanak nedeniyle okulları tatil etti
Bu kararın ardından veliler ne yapacağını şaşırdı.
Tatil yalnızca 3 Ekim Cuma gününü kapsıyor; il genelinde 412 okulda 190 bin öğrenci evde kalacak. Ulaşım kısmen normale döndü.
Kötü spot başlığa gönderme yapıyor ("bu karar") ve bilgi vermiyor; iyi spot kapsamı (tarih, okul ve öğrenci sayısı) söylüyor ve tek başına okunabiliyor.
Web'de spot: üç ayrı iş
| Yer | Spotun görevi | Uzunluk | Not |
|---|---|---|---|
| Haber sayfası | Başlığın altında özet | 1–3 cümle | H1'in hemen altında, görselden önce ya da sonra |
| Arama sonucu (meta açıklama) | Sayfanın özeti | 140–160 karakter | Spot aynen kullanılabilir; yayın sistemi otomatik aktarmalı |
| Sosyal kart (og:description) | Paylaşım özeti | ≤200 karakter | Başlık olmadan da anlaşılmalı |
| Liste ve kategori sayfaları | Kart altı özet | İlk cümle | İlk cümle en önemli bilgiyi taşımalı |
| RSS / Google Haberler | Açıklama alanı | Tamamı | Göreli ifade ("bugün") yok |
Bu beş yerde aynı metnin çalışması için spotun tek başına okunabilir, göreli zaman içermeyen ve 200 karakteri aşmayan bir metin olması gerekir. Yayın sisteminiz spotu meta açıklamaya ve Open Graph'a otomatik taşımıyorsa, her haberde aynı metni üç kez girmek zorunda kalırsınız; bu, yayın sistemi seçerken sorulacak sorulardan biridir.
Manşet spotu ve kart spotu
Ana sayfadaki manşet alanında başlığın yanında kısa bir spot gösterilir; bu, haberin kendi spotundan daha kısa olabilir (tek cümle, 80–100 karakter). Yayın sistemleri bunun için ayrı "manşet spotu" alanı sunar; yoksa haberin spotunun ilk cümlesi kullanılır. Bu yüzden spotun ilk cümlesi en önemli bilgiyi taşımalı, ikinci ve üçüncü cümle ayrıntı eklemelidir. Manşet, sürmanşet ve başlık ilişkisini haber başlığı nasıl yazılır rehberinde, haberin bütün yapısını haber nasıl yazılır rehberinde anlattık; cümle düzeyindeki teknikler haber yazma teknikleri sayfasında.
Yayından önce spot kontrolü
- Başlıkta olmayan en az bir bilgi (sayı, tarih, kapsam) var mı?
- Başlığa gönderme yapan ("bu karar", "söz konusu") ifade var mı?
- 200 karakteri aşıyor mu; ilk cümle tek başına anlamlı mı?
- Giriş cümlesiyle aynı mı?
- Göreli zaman ("bugün", "dün") var mı?
- Yargı kelimesi var mı?
Sık sorulan sorular
- Spot zorunlu mu?
- Hayır; ama web'de meta açıklama ve paylaşım özeti zaten gerekir. Spot yazmazsanız yayın sistemi metnin ilk cümlesini kullanır ve bu cümle çoğu zaman özet için uygun değildir.
- Spot başlıktan önce mi yazılır?
- Metin bittikten sonra, başlıkla birlikte. Önce girişi yazın, sonra başlığı, en son spotu; böylece spot ikisinin söylemediğini söyler.
- Spot ve "özet" (summary) aynı şey mi?
- Yayın sistemlerinde çoğu zaman aynı alandır. Bazı sistemler ayrıca liste sayfaları için kısa bir "kart özeti" alanı sunar; o alan tek cümledir.
Kaynaklar
- TDK Güncel Türkçe Sözlük — spot
- Google Search Central — Meta açıklama en iyi uygulamaları
- Open Graph protokolü — og:description
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.