SEOSEO ve analitik · rehber

Veri Gazeteciliği Araçları: Veriyi Bul, Temizle, Görselleştir

Son güncelleme: 3 Ekim 2026Yazar: KEYDAL5 dk okuma

1. Veriyi bulmak

• TÜİK Veri Portalı (data.tuik.gov.tr): nüfus, enflasyon, işgücü, dış ticaret; tablolar Excel ve CSV olarak indirilir, il düzeyinde kırılım çoğu konuda vardır.
• Kurum siteleri: Bakanlıkların istatistik sayfaları, Merkez Bankası EVDS, SGK istatistik yıllıkları, YÖK atlas, Adalet Bakanlığı adli istatistikler. Veri PDF'teyse bir sonraki adım gerekir.
• Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr): bütçe, kadro, tarife ve atama verileri; metin olarak indirilebilir.
• Belediye ve il verileri: Belediye meclis kararları, faaliyet raporları ve bütçeler; çoğu PDF.
• Bilgi edinme: 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında kurumlara yazılı başvuru (CİMER üzerinden de yapılabilir); yanıt süresi kural olarak 15 iş günüdür. Veriyi "makinece okunabilir biçimde" isteyin.
• Uluslararası: Eurostat, Dünya Bankası, OECD, Our World in Data; Türkiye karşılaştırmaları için.

Veriyi bulduğunuzda ilk not: kaynak, yayım tarihi, dönem, birim ve tanım. "İşsizlik" TÜİK'te ve ILO'da farklı tanımlanabilir; tanımı yazmadan sayı yazmayın.

2. PDF'ten tablo çıkarmak

Tabula, açık kaynaklı ve ücretsizdir: PDF'i yükler, tabloyu fareyle seçer, CSV olarak indirirsiniz. Metin tabanlı PDF'lerde iyi çalışır; taranmış (görüntü) PDF'lerde önce OCR gerekir (ör. Google Drive'a yükleyip Google Docs ile açmak basit bir OCR yoludur). Çıkan tabloyu mutlaka kaynakla karşılaştırın: birleşik hücreler ve dipnot işaretleri en çok hatanın çıktığı yerlerdir. Küçük tablolar için Google E-Tablolar'ın IMPORTHTML işlevi web sayfasındaki tabloyu doğrudan çeker.

3. Veriyi temizlemek

Ham veri nadiren hazırdır: aynı il adı üç farklı yazımla ("İstanbul", "ISTANBUL", "İst."), tarihler karışık biçimde, binlik ayırıcı nokta-virgül karışık. OpenRefine (ücretsiz, açık kaynak, bilgisayarınızda çalışır) bunun için tasarlandı: "kümeleme" özelliği benzer yazımları bulur ve tek seferde birleştirir; her adım kaydedilir ve geri alınabilir, yani temizlik yeniden üretilebilir. Google E-Tablolar ya da Excel, basit işler için yeterlidir: TRIM, PROPER, "Yinelenenleri kaldır", özet tablo. Temizlik kuralı: ham dosyaya dokunmayın, kopyasında çalışın; yaptığınız her dönüşümü bir notta tutun; haberde "verideki şu kayıtlar şu nedenle dışarıda bırakıldı" diyebilmelisiniz.

4. Görselleştirmek

Grafik kuralları: sütun grafiğinde eksen sıfırdan başlar; iki farklı ölçekli eksen aynı grafikte kullanılmaz; renk anlam taşır (artış-azalış), süs değildir; başlık bulguyu söyler ("İlde işsizlik 2 yılda 3 puan arttı"), veri setinin adını değil; kaynak ve dönem grafiğin altında yazar; grafik yalnızca görsel olarak da anlaşılır (alt metin). Grafik üretimi için araç dizinindeki Görsel ve video kategorisine bakın.

5. Veri haberini yazmak

Veri haberinde her sayı dört bilgiyle gelir: değer, kaynak, dönem, yöntem. "İlde işsizlik yüzde 12,4 (TÜİK, 2025 yıllık, 15+ yaş işgücü anketi)". Karşılaştırma yaparken aynı tanım ve aynı dönem kullanılır; yüzde ile yüzde puan karıştırılmaz ("yüzde 10'dan yüzde 12'ye çıktı: 2 puan, yüzde 20 artış"). Küçük örneklemlerde ve küçük ilçelerde oranlar yanıltır; mutlak sayıyı da verin. Hesaplamanızı (hangi sütunlar toplandı, hangi kayıtlar çıkarıldı) metinde ya da "Yöntem" kutusunda açıklayın; ham veriyi ve temiz tabloyu indirilebilir yapın. Sayıların cümle içinde nasıl yazılacağı haber yazma teknikleri sayfasında ("rakamı okura çevirin"), rakamların doğrulanması doğrulama akışında.

Sık yapılan 6 hata

1. Kesik eksenle küçük farkı büyük göstermek.
2. Nominal ve reel (enflasyondan arındırılmış) değerleri karıştırmak.
3. Nüfusa oranlamadan illeri karşılaştırmak.
4. Korelasyonu nedensellik gibi yazmak.
5. Veri setinin tanımını ve dönemini yazmamak.
6. Ham veriyi saklamamak; itiraz gelince hesabı yeniden üretememek.

İlk veri haberiniz için 5 öneri

1. Küçük başlayın: tek bir TÜİK tablosu (ilinizin nüfusu, işsizliği ya da konut satışları) ve tek bir soru: "son beş yılda ne değişti?"
2. Yerelleştirin: ulusal veriyi il ya da ilçe düzeyine indirin; Türkiye ortalamasıyla karşılaştırın. Yerel okur için en değerli bulgu "bizde farklı" olandır.
3. Bir uzmana sorun: veriyi yorumlamadan önce konunun uzmanına (akademisyen, oda, sendika) gösterin; tanım ve dönem hatalarını yakalar.
4. Veriyi haberle birlikte yayımlayın: temiz tabloyu CSV olarak indirilebilir yapın ve hesabınızı "Yöntem" kutusunda anlatın; okur ve rakipler denetleyebilir.
5. Sonradan güncelleyin: aynı tablo bir sonraki dönem yayımlandığında haberi güncelleyin; veri haberi tekrarlanabilir bir formattır ve ikinci sefer çok daha hızlı üretilir.

Sık sorulan sorular

Kod bilmek gerekir mi?

Bu sayfadaki araçların hiçbiri kod gerektirmez. Düzenli veri haberi yapan ekipler zamanla e-tablo formüllerinden Python ya da R'a geçer; başlangıç için gerekmez.

Veriyi nasıl saklamalıyım?

Ham dosya, temiz tablo ve hesap notu aynı klasörde, tarihli adlarla; haber yayımlandıktan sonra da silinmez. İtiraz gelirse hesabı yeniden üretebilmeniz gerekir; bu, veri haberinin düzeltme politikasının parçasıdır.

TÜİK verisi ne kadar gecikmeli yayımlanır?

Göstergeye göre değişir: enflasyon aylık ve hızlı, işgücü aylık (yaklaşık iki ay gecikmeli), nüfus yıllık. Her tablonun yayım takvimi TÜİK'in "Haber Bülteni Takvimi" sayfasında duyurulur; haber planını buna göre yapın.

Kaynaklar

• TÜİK Veri Portalı
• Tabula
• OpenRefine
• Datawrapper — ücretsiz katman
• Flourish
• 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu — m.11 süre
• GIJN — Data journalism toolkit

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.