DOĞDoğrulama · rehber

Sosyal Medyada Haber Doğrulama: Hesap, Gönderi ve Görsel Kontrolü

Son güncelleme: 3 Ekim 2026Yazar: KEYDAL5 dk okuma

Önce: ekran görüntüsü kanıt değildir

Sosyal medyada dolaşan "haberlerin" büyük bölümü ekran görüntüsü olarak gelir: bir tweet'in, bir Instagram hikâyesinin, bir WhatsApp mesajının görüntüsü. Ekran görüntüsü dakikalar içinde düzenlenebilir; metin değiştirilebilir, tarih silinebilir, hesap adı başkasıyla değiştirilebilir. Bu yüzden ilk adım her zaman gönderinin kendisine gitmektir: hesabı bulun, gönderiyi zaman çizelgesinde arayın, bulamazsanız silinmiş olabilir; arşiv kopyasını Wayback Machine ya da archive.today'de arayın. Gönderi hiçbir yerde yoksa haberde "doğrulanamayan ekran görüntüsü" denir ve görüntü yayımlanmaz.

Hesap kontrolü

1. Rozet ne anlama geliyor?

   X'te mavi rozet 2023'ten beri ücretli abonelik göstergesidir; kurumlar için gri (kamu) ve altın (kurumsal) rozetler ayrıdır. Meta platformlarında (Instagram, Facebook) Meta Verified aboneliği de mavi rozet verir. Yani rozet, hesabın gerçekten o kişiye ait olduğunun kanıtı değildir. Kanıt, hesabın kişinin ya da kurumun resmî sitesinden bağlantılı olmasıdır: kurumun web sitesindeki sosyal medya simgesi bu hesaba mı gidiyor?

2. Hesap yaşı ve geçmişi

   Profilde katılım tarihi görünür (X'te doğrudan, diğerlerinde "Bu hesap hakkında" bölümünde). Birkaç hafta önce açılmış bir hesabın "son dakika" paylaşımı şüphelidir. Önceki paylaşımlar aynı konuda mı, aynı dilde mi, tutarlı mı? Takipçi sayısı yüksek ama etkileşim çok düşükse ya da takipçilerin çoğu boş profilse hesap satın alınmış olabilir.

3. Kullanıcı adı ve görünen ad

   Görünen ad serbestçe değiştirilir; kullanıcı adı (@…) daha kalıcıdır ama o da değiştirilebilir. Taklit hesaplar görünen adı birebir kopyalar, kullanıcı adında bir harf değiştirir (büyük I yerine küçük l, 0 yerine O). Kullanıcı adını harf harf okuyun.

4. Kurumsal hesaplar

   Resmî kurumların hesaplarını kurumun kendi sitesinden doğrulayın. Kurumun sitesinde listelenmeyen "resmî" hesap resmî değildir. Türkiye'de kamu kurumlarının çoğu hesaplarını web sitelerinin alt bilgisinde listeler.

Gönderi kontrolü

• İlk kaynak bu mu? "Aktarıyorum", "bana geldi", "bir arkadaşım yolladı" ile başlayan gönderi ikincil kaynaktır. Metnin bir cümlesini tırnak içinde aratın; aynı metin daha önce başka hesaplarda varsa ilk yayımlayanı bulun. X'te gelişmiş arama (since:/until:/from:) tarih aralığıyla aramayı sağlar.
• Tarih ve saat. Gönderinin tarihi iddia edilen olaydan önceyse gönderi o olaya ait değildir. Saat dilimine dikkat: platformlar saati sizin cihazınızın dilimine göre gösterir.
• Düzenlenmiş mi? X ve Facebook'ta düzenlenen gönderiler "düzenlendi" etiketi ve geçmiş sürüm gösterir; Instagram açıklama düzenlemesini belirtir. Alıntı yaparken hangi sürümü alıntıladığınızı not edin.
• Bağlam. Gönderi bir yanıt mı, alıntı mı, bir dizinin parçası mı? Tek bir gönderi dizinin dışına çıkarılınca anlam değişebilir; diziyi baştan okuyun.
• Topluluk notları. X'teki Topluluk Notları, gönderinin altında bağlam ekleyen bir özelliktir; not bir kanıt değil, bakılacak bir iz sürme ipucudur. Notun verdiği kaynağı kendiniz açın.

Görsel ve video kontrolü

Sosyal medya platformları yüklenen görsellerin meta verisini (EXIF) siler ve dosyayı sıkıştırır; dolayısıyla meta veri yokluğu bir şey kanıtlamaz. Yapılacak iş ters görsel aramadır: TinEye ile ilk yayım tarihini, Google Lens ve Yandex ile benzer kareleri bulun. Video için InVID-WeVerify eklentisi anahtar kareleri çıkarır; X, Facebook, YouTube ve TikTok videolarını destekler. Çekim yeri iddiası için uydu görüntüsü ve sokak görünümüyle karşılaştırın; çekim saati için gölge yönünü SunCalc ile kontrol edin. Yapay zekâ üretimi şüphesi varsa deepfake nasıl anlaşılır rehberindeki adımları uygulayın.

Platforma göre ipuçları

Hız baskısı altında ne yapılır?

Son dakika anlarında sosyal medyadan gelen bilgiyi doğrulamak için zaman yoktur, ama yayımlamak için de zorunluluk yoktur. İki pratik kural: (1) Doğrulanamayan bilgi, doğrulanamadığı açıkça yazılarak ve ekran görüntüsü kullanılmadan "sosyal medyada paylaşılan iddiaya göre" biçiminde verilebilir; iddia ile haber arasındaki fark başlıkta da korunur. (2) Yanlış çıkan bilgi aynı sayfada tarihli düzeltmeyle düzeltilir; sessizce silinmez. teyit.org ve Doğruluk Payı'nın arşivinde iddianın daha önce incelenip incelenmediğine bakmak otuz saniye sürer ve çoğu zaman yeterlidir. Kaynağın kendisini doğrulamak için haber kaynağı nasıl doğrulanır rehberine bakın.

Gönderiyi arşivleyin

Sosyal medya gönderisi dakikalar içinde silinebilir ya da düzenlenebilir. Doğrulamaya başlamadan önce gönderinin adresini Save Page Now ile Wayback Machine'e, X ve Instagram gönderileri için ayrıca archive.today'e kaydedin; ekran görüntüsünü tarih ve adres çubuğu görünür biçimde alın. Arşiv adresi, haberde "gönderi silindi" cümlesinin kanıtıdır ve itiraz hâlinde ne gördüğünüzü gösterir. Hesap sahibine ulaşıp görüş istediğinizde bu kaydı da not edin; "sorularımıza yanıt vermedi" cümlesinin tarihi olmalıdır.

Kaynaklar

• X Yardım Merkezi — Doğrulanmış hesaplar ve rozetler
• Meta — Meta Verified
• InVID-WeVerify Verification Plugin
• teyit.org
• First Draft — Verification handbook (arşiv)

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.